زنان؛ سهم بالاتر در اقدام، مردان؛ سهم بیشتر در فوت/مجردها در شمار گروه‌های پرخطر

چرام آنلاین:

نشست شورای سلامت شهرستان کهگیلویه در فرمانداری این شهرستان برگزار شد؛ نشستی که بخش مهمی از آن به بررسی وضعیت سلامت روان، آسیب‌های اجتماعی، روند اقدام به خودکشی و تشریح برنامه راه‌اندازی مرکز سلامت روان جامعه‌نگر «سراج» اختصاص داشت.

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه در این نشست با ارائه گزارشی از وضعیت آسیب‌های روانی و اجتماعی شهرستان، افزایش موارد اقدام به خودکشی و ورود این بحران به گروه‌های سنی پایین‌تر را از مهم‌ترین زنگ خطرهای اجتماعی عنوان کرد و گفت: مقابله با این آسیب تنها وظیفه شبکه بهداشت و درمان نیست و برای کاهش آن باید مجموعه‌ای از دستگاه‌های اجرایی، فرهنگی، اجتماعی، انتظامی، قضایی و مردم‌نهاد در کنار یکدیگر قرار گیرند.

مهرداد رزمخواه اظهار کرد: فلسفه تشکیل چنین جلساتی این است که پیش از رسیدن افراد به مرحله بحران، عوامل زمینه‌ساز شناسایی و برای آنها مداخله مناسب طراحی شود؛ چراکه اختلالات روان‌پزشکی و آسیب‌های اجتماعی پدیده‌هایی چندعاملی هستند و نمی‌توان آنها را صرفاً یک مسئله پزشکی دانست.

وی افزود: فقر، بیکاری، طلاق، اعتیاد والدین، مشکلات اقتصادی، تنش‌های خانوادگی، دسترسی نداشتن به مراقبت‌های مناسب، تجربه‌های ناخوشایند دوران کودکی و ضعف حمایت‌های اجتماعی می‌توانند در کنار یکدیگر زمینه‌ساز بروز مشکلات روانی و اجتماعی شوند.

افزایش قابل توجه موارد اقدام به خودکشی

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه با ارائه آمارهای مربوط به سال‌های اخیر گفت: بررسی داده‌های شهرستان نشان می‌دهد تعداد موارد اقدام به خودکشی رشد داشته است.

رزمخواه این روند را نگران‌کننده دانست و افزود: افزایش موارد اقدام به خودکشی نشان می‌دهد که باید نگاه ما از درمان فرد پس از وقوع بحران، به سمت پیشگیری و شناسایی عوامل خطر قبل از رسیدن فرد به مرحله اقدام تغییر کند.

وی در عین حال با اشاره به آمار فوتی‌ها بیان کرد: موارد منجر به فوت از سال ۱۴۰۰ تا سال ۱۴۰۴ کاهش داشته است .

رزمخواه گفت: این آمار نشان می‌دهد حتی در شرایطی که تعداد اقدام‌ها افزایش پیدا کرده، اگر مداخله به‌موقع و مؤثر انجام شود، می‌توان از تبدیل اقدام به فوت جلوگیری کرد؛ بنابراین توسعه خدمات فوریتی، مشاوره‌ای، روان‌شناختی و حمایت اجتماعی اهمیت بسیار زیادی دارد.

زنان؛ سهم بالاتر در اقدام، مردان؛ سهم بیشتر در فوت

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه با اشاره به بررسی شاخص‌های جنسیتی اظهار کرد: در سال‌های مختلف،موارد اقدام به خودکشی مربوط به زنان بیشتر بوده است.

وی افزود: در مقابل، در مواردی که اقدام به خودکشی منجر به فوت شده، سهم مردان بالاتر بوده است.

رزمخواه یکی از عوامل مؤثر بر این تفاوت را نوع واکنش و روش مورد استفاده در زمان بحران دانست و گفت: بخشی از اقدام‌ها ممکن است در شرایط یک تنش احساسی و لحظه‌ای رخ دهد، اما تفاوت در دسترسی به مداخله، فرصت نجات و نوع روش مورد استفاده می‌تواند بر نتیجه نهایی تأثیرگذار باشد.

وی بر ضرورت اصلاح نگاه جامعه به دریافت خدمات روان‌شناختی و روان‌پزشکی تأکید کرد و افزود: این تصور که مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک نشانه ضعف یا بیماری است، باید اصلاح شود. دریافت خدمات سلامت روان می‌تواند اقدامی پیشگیرانه باشد و فرد را پیش از رسیدن به نقطه بحرانی حمایت کند.

مجردها در شمار گروه‌های پرخطر

رزمخواه با اشاره به وضعیت تأهل افراد اقدام‌کننده گفت: در سال ۱۴۰۴ اکثریت اقدام‌کنندگان، افراد مجرد بودند.

وی ادامه داد: این آمار نشان‌دهنده اهمیت شبکه حمایت اجتماعی و نقش خانواده در کاهش آسیب‌پذیری افراد است؛ البته نباید موضوع را به وضعیت تأهل محدود کرد، بلکه باید مجموعه‌ای از عوامل اجتماعی، اقتصادی، روانی و خانوادگی مورد بررسی قرار گیرد.

زیر دیپلم‌ها و گروه‌های شغلی آسیب‌پذیر

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه یکی دیگر از شاخص‌های بررسی‌شده را وضعیت تحصیلی قربانیان عنوان کرد و گفت: سهم افراد زیر دیپلم در آمار فوتی‌ها در سال‌های مورد بررسی افزایش داشته است.

وی افزود: پایین بودن سطح تحصیلات به خودی خود علت خودکشی محسوب نمی‌شود، اما ممکن است با عواملی همچون پایین بودن سواد سلامت روان، ناآگاهی از علائم بحران، نداشتن شناخت کافی از مسیر دریافت خدمات و محدودیت دسترسی به حمایت‌های تخصصی همراه باشد.

رزمخواه گفت: در بررسی گروه‌های شغلی نیز بیکاران، زنان خانه‌دار و دانش‌آموزان در شمار گروه‌هایی قرار دارند که باید توجه ویژه‌ای به آنها شود.

وی اضافه کرد: در سال ۱۴۰۴ دانش‌آموزان سهم قابل توجهی از موارد فوت را به خود اختصاص داده‌اند و در سال ۱۴۰۵ نیز بیکاران سهم بالایی در این آمار داشته‌اند؛ بنابراین برنامه‌های پیشگیری باید متناسب با ویژگی‌های هر گروه طراحی شود.

بحران از جوانان به نوجوانان رسیده است

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه با اشاره به تغییر گروه‌های سنی در سال‌های اخیر اظهار کرد: در سال‌های ابتدایی دوره مورد بررسی، بیشترین موارد فوت در گروه سنی ۲۱ تا ۳۰ سال مشاهده می‌شد، اما از سال ۱۴۰۳ به بعد نشانه‌های ورود جدی‌تر بحران به سنین پایین‌تر دیده می‌شود.

رزمخواه افزود: گروه سنی ۱۵ تا ۱۸ سال اکنون در شمار گروه‌های بسیار حساس قرار دارد و بخش قابل توجهی از اقدام‌ها و فوتی‌ها در این گروه سنی اتفاق افتاده است.

وی گفت: این موضوع تنها یک مسئله بهداشتی نیست و آموزش و پرورش، خانواده‌ها، روحانیون، شهرداری، رسانه‌ها، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهزیستی و سایر دستگاه‌های اجتماعی باید در پیشگیری از آن نقش ایفا کنند.

هشدار درباره نحوه انتشار اخبار خودکشی

رزمخواه نقش رسانه‌ها را در مدیریت بحران مهم دانست و اظهار کرد: رسانه‌ها باید در انعکاس اخبار خودکشی نهایت دقت را داشته باشند.

وی افزود: استفاده از تیترهای احساسی، برجسته‌سازی روش خودکشی، ذکر جزئیات غیرضروری و تبدیل یک حادثه به موضوعی جذاب برای مخاطب می‌تواند آثار نامطلوبی به‌ویژه بر نوجوانان داشته باشد.

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه تأکید کرد: انعکاس اخبار این حوزه باید مبتنی بر اصول حرفه‌ای، پیشگیرانه و همراه با آگاهی‌بخشی باشد و از انتشار جزئیاتی که ممکن است موجب الگوبرداری یا عادی‌سازی این رفتار شود، پرهیز شود.

روستاها همچنان نیازمند توجه بیشتر

وی با اشاره به پراکندگی جغرافیایی موارد فوت گفت: مناطق روستایی سهم بالایی در موارد منجر به فوت داشته‌اند.

رزمخواه ادامه داد: این مسئله نشان می‌دهد مناطق روستایی و کم‌برخوردار باید در برنامه‌ریزی‌های سلامت روان مورد توجه ویژه قرار گیرند.

وی افزود: فردی که در یک روستای دورافتاده یا منطقه‌ای مانند دیشموک دچار بحران می‌شود، ممکن است برای دسترسی به بیمارستان و خدمات تخصصی زمان بیشتری نسبت به فردی که در مرکز شهر قرار دارد نیاز داشته باشد؛ بنابراین دسترسی به خدمات پیشگیرانه و مداخله‌ای در مناطق دوردست اهمیت ویژه‌ای دارد.

ضرورت توجه به روش‌های پرخطر

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه با اشاره به روش‌های مورد استفاده در موارد منجر به فوت گفت: برخی روش‌ها فرصت بسیار محدودی برای مداخله و نجات باقی می‌گذارند و همین مسئله اهمیت پیشگیری و شناسایی فرد در معرض خطر را بیشتر می‌کند.

وی افزود: در کنار این موضوع، مسمومیت دارویی و سموم نیز از روش‌های مورد توجه در آمار شهرستان است و در این زمینه آموزش خانواده‌ها و کشاورزان و ایمن‌سازی دسترسی به مواد خطرناک می‌تواند بخشی از اقدامات پیشگیرانه باشد.

رزمخواه گفت: گاهی ایجاد یک فاصله زمانی میان لحظه بحران و دسترسی به ابزار خطرناک می‌تواند فرصت لازم را برای فروکش کردن بحران و مداخله خانواده یا نیروهای تخصصی فراهم کند.

«سراج»؛ عبور از درمان صرف به سمت پیشگیری و حمایت

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه با تشریح برنامه راه‌اندازی مرکز سلامت روان جامعه‌نگر «سراج» گفت: یکی از اهداف اصلی این مرکز، ارائه خدمات سلامت روان خارج از فضای بیمارستان و کاهش ترس و انگ اجتماعی نسبت به دریافت خدمات روان‌شناختی و روان‌پزشکی است.

وی افزود: این مرکز به صورت رایگان خدمات ارائه می‌کند و فرد برای دریافت کمک لزوماً نباید تا رسیدن به مرحله شدید اختلال روانی صبر کند.

رزمخواه ادامه داد: مرکز سراج یک تیم تخصصی شامل روان‌پزشک، پزشک عمومی، روان‌شناس، کاردرمانگر و مددکار اجتماعی خواهد داشت و تلاش می‌کند پس از شناسایی و درمان فرد، ارتباط او با خانواده و سایر شبکه‌های حمایتی نیز حفظ شود.

وی اظهار کرد: یکی از حلقه‌های گمشده در درمان بسیاری از مشکلات روانی، پیگیری بعد از ترخیص و اتصال فرد به حمایت‌های اجتماعی است و مرکز سراج تلاش می‌کند این حلقه را تقویت کند.

همه دستگاه‌ها در برابر یک آسیب اجتماعی مسئول‌اند

رزمخواه تأکید کرد: شبکه بهداشت و درمان به تنهایی نمی‌تواند آسیب‌های اجتماعی را حل کند.

وی گفت: اگر ریشه مشکل یک نوجوان، بیکاری پدر، فقر خانواده، تنش خانوادگی، کودک‌آزاری یا مشکلات اجتماعی باشد، صرفاً تجویز دارو نمی‌تواند تمام مسئله را حل کند و در این شرایط دستگاه‌های حمایتی و اجتماعی باید وارد عمل شوند.

وی افزود: مددکار اجتماعی می‌تواند فرد یا خانواده را برای دریافت حمایت‌های اشتغال، تسهیلات، خدمات بهزیستی و سایر حمایت‌ها به دستگاه مربوطه معرفی کند.

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه از فرمانداری به عنوان محور

هماهنگی بین دستگاه‌ها یاد کرد و گفت: فرمانداری با توجه به جایگاه خود می‌تواند دستگاه‌های مختلف را برای اجرای برنامه‌های مشترک کنار یکدیگر قرار دهد.

نقش جهاد کشاورزی در پیشگیری

رزمخواه حتی جهاد کشاورزی را نیز در برنامه پیشگیری مؤثر دانست و اظهار کرد: یکی از راه‌های کاهش خطر، آموزش کشاورزان درباره نگهداری ایمن سموم و مواد شیمیایی است.

وی افزود: قرار دادن سموم در محل‌های ایمن و محدود کردن دسترسی افراد به این مواد می‌تواند در شرایط بحران فرصت ایجاد کند تا خانواده یا نیروهای مداخله‌گر وارد عمل شوند.

آموزش و پرورش؛ یکی از محورهای اصلی

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه با توجه به افزایش سهم نوجوانان در آمارها، نقش آموزش و پرورش را بسیار مهم دانست و گفت: شناسایی دانش‌آموزان در معرض خطر، آموزش مهارت‌های زندگی، افزایش سواد سلامت روان، تقویت ارتباط مشاوران مدارس با خانواده‌ها و ایجاد مسیر ارجاع سریع می‌تواند در پیشگیری مؤثر باشد.

وی افزود: خانواده‌ها نیز باید علائم هشداردهنده تغییرات رفتاری، افسردگی، انزوا و بحران‌های روانی را بشناسند و در صورت مشاهده نشانه‌های خطر، به جای پنهان‌کاری یا سرزنش، مسیر دریافت کمک تخصصی را دنبال کنند.

نقش دستگاه قضایی و انتظامی

رزمخواه همچنین خواستار استفاده از ظرفیت دستگاه قضایی و انتظامی در حوزه پیشگیری شد و گفت: آموزش نیروهای انتظامی و مشاوران کلانتری برای مواجهه صحیح با افراد در شرایط بحرانی اهمیت زیادی دارد.

وی افزود: نحوه برخورد با فردی که در شرایط بحرانی قرار گرفته باید به گونه‌ای باشد که ضمن رعایت الزامات قانونی و انتظامی، از تشدید تنش جلوگیری شود.

نشاط اجتماعی و اشتغال؛ بخشی از راهکار پیشگیری

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه توسعه فضاهای تفریحی و نشاط‌آور را نیز بخشی از برنامه پیشگیری دانست و اظهار کرد: ایجاد فرصت برای فعالیت‌های اجتماعی، ورزشی و فرهنگی می‌تواند به تقویت ارتباطات اجتماعی و کاهش انزوای افراد کمک کند.

وی افزود: فنی و حرفه‌ای می‌تواند در آموزش مهارت‌ها، دستگاه‌های اقتصادی در ایجاد فرصت اشتغال و دستگاه‌های حمایتی در پشتیبانی از خانواده‌های کم‌برخوردار نقش داشته باشند.

رسانه‌ها، روحانیون و نهادهای مردمی در کنار نظام سلامت

رزمخواه بر استفاده از ظرفیت روحانیون، معتمدان، ریش‌سفیدان، سمن‌ها و خانه مشارکت‌های مردمی تأکید کرد و گفت: در بسیاری از موارد افراد مورد اعتماد جامعه می‌توانند نقش مهمی در شناسایی افراد در معرض بحران و هدایت آنها به سمت دریافت خدمات تخصصی داشته باشند.

وی افزود: باید این باور در جامعه تقویت شود که مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک به معنای داشتن یک بیماری یا ضعف شخصیتی نیست، بلکه می‌تواند اقدامی برای پیشگیری از یک بحران باشد.

راه‌اندازی مرکز سراج در هفته‌های آینده

مدیر شبکه بهداشت و درمان کهگیلویه در پایان با اشاره به برنامه راه‌اندازی مرکز سراج گفت: انتخاب محل، تجهیز مرکز، تأمین نیروی تخصصی، آموزش کارکنان و فعال‌سازی کمیته‌های مربوط در دستور کار قرار دارد و امیدواریم با حمایت فرمانداری و همراهی دستگاه‌های مختلف، این مرکز در هفته‌های آینده فعال و آماده ارائه خدمات شود.

رزمخواه تأکید کرد: راه‌اندازی یک مرکز به تنهایی کافی نیست و اثربخشی سراج زمانی محقق می‌شود که همه دستگاه‌ها وظایف خود را بشناسند و در کنار شبکه بهداشت و درمان قرار گیرند.

وی گفت: باید در جلسات شورای سلامت، شورای اجتماعی، ستاد ساماندهی امور جوانان و سایر کارگروه‌های مرتبط، سلامت روان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی به صورت مستمر دنبال شود.

رزمخواه در پایان اظهار کرد: اعداد و آمارهای خودکشی فقط ارقام روی کاغذ نیستند؛ پشت هر عدد، زندگی یک انسان، یک خانواده و بخشی از یک جامعه قرار دارد و کاهش حتی یک مورد فوت نیز نتیجه همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌ها و افراد خواهد بود.

وی افزود: استقرار مرکز سراج می‌تواند نقطه آغاز یک مسیر جدید برای تقویت خدمات سلامت روان در شهرستان باشد، اما موفقیت این مسیر به همکاری همه دستگاه‌ها و تبدیل پیشگیری از خودکشی به یک دغدغه مشترک اجتماعی وابسته است.